عباس نوشت

همه آنچه باید درباره “تنبیه کودکان” بدانید

۱۸ مرداد ۱۳۹۶

روان‌شناسان دست به دست هم دادند تا بتوانند روشهای جایگزینی برای تنبیه کـــردن پیدا کنند، گرچه زیادی از مادران معتقدند همانقدر که تنبیه بدنی بی‌فایده هست خیلی از روشهای علم جدید هم نتیجه ندارد. اما به مرور روشهای جدید توانسته جایگزین تنبیه‌های قدیمی شود و ما کاهش خانواده‌ای را می‌بینیم که دست به روی بچه‌ها بلند کنند و راه حل منطقیشان «زدن» باانجام گرفت.

عباس نوشت| یکی از حیاتی‌ترین معضلاتی که والدین بچه‌های نسل جدید با آن درگیرند جایگاه تنبیه در روشهای تربیتی هست. به نظر می‌رسد پدر مادر‌ها در گذشته زیاد آسوده بودند آن‌ها با هر کار ناآسوده کننده بچه‌ها دست به تنبیه بدنی می‌زدند و معتقدد بودند این راه بهترین هست و خیلی هم پاسخگویی نیکوی داشته هست.

به نقل عباس نوشت، این روش حتی در مدارس هم هستفاده می‌انجام گرفت. اما با گذر زمان و طبعا پیشرفت علم، دانشمندان و روانشناسان کودک به این نتیجه رسیدند که تنبیه از نوع بدنی و حتی تهدید کلامی و ترساندن بچه از تنبیه بدنی نه تنها پاسخگو و کارساز نیست بلکه بچه‌ها را لجوج‌تر و عصبی‌تر می‌کند و رفتار نادرست را در آن‌ها افزایش نهادینه می‌شود.
تنبیه باید معقول باانجام گرفت 

 کاهش خانواده‌ای را می‌بینیم که دست به روی بچه‌ها بلند کنند

دلیل تنبیه بد هست؟

ماجرا از این مکان آغاز انجام گرفت که روانشناسان دست به دست هم دادند تا بتوانند روشهای جایگزینی برای تنبیه کـــردن پیدا کنند، گرچه زیادی از مادران معتقدند همانقدر که تنبیه بدنی بی‌فایده هست خیلی از روشهای علم جدید هم نتیجه ندارد. اما به مرور روشهای جدید توانسته جایگزین تنبیه‌های قدیمی شود و ما کاهش خانواده‌ای را می‌بینیم که دست به روی بچه‌ها بلند کنند و راه حل منطقی شان «زدن» باانجام گرفت.

کودکان زیر دوسال که به هیچ وجه درکی از اطراف ندارند و نمی‌توانند در چهارچوب تنبیه قرار بگیرند. آن‌ها فقط انسانهای نو پای کوچکی هستند که برای کشف و شهود دنیا راه افتاده‌اند و هیچ درکی از نیکو و بد‌ها ندارند. بنابراین باید تنبیه را از سن دو سالگی آغاز کـــرد و آن هم قواعد و راهکارهای خاصی دارد که اگر والدین آن را بشناسند بهتر می‌توانند دوران کودکی فرخانومدشان را با آرامش سپری کنند.

روشهای تنبیهی

این روش‌ها از الگوهای تربیتی نشات می‌گیرند و در سنین مختلف متفاوتند.

از تولد تا ۶ ماهگی: هیچگونه تربیتی نیاز نیست و فقط باید به کودک عشق و محبت و توجه بی‌درنگ داد.

از ۷ماهگی تا دوسال: محیط کودک باید امن و معقول باانجام گرفت. پرت کـــردن حواس او تایمی کار نامعقولی انجام می‌دهد بهترین روش در این سن هست. بی‌محلی کـــردن به رفتار کودک، ابراز کلامی و غیر کلامی عدم رضایت یا‌‌ همان نه گفتن، هدایت فیزیکی یا تغییر موقعیت و تبعید کـــردن از دو سال به بعد از دیگر روشهای تنبهی این سن هست.

۳سالگی تا پایان۵سال: همه موارد قبلی قابل اجرهست به خصوص روش تبعید متایم. هستفاده از کلمه «من» به جای «تو» (من از این کار ناآسوده انجام گرفتم، نباید بگوییم تو کار بدی کـــردی) تشویق و تادیب، محدودیت مکانی در سرزدن برخی رفتار‌ها.

یکی از بهترین روشهای کنترل رفتارهای ناخوشایند، به خصوص زیان بار و خشونت آمیز تبعید کودک برای مدت کوتاهی در یک مکان غیرجذاب هست. این روش که به آن زمان تمدداعصاب، زمان فکرکـــردن یا سکوت هم نقل کرد می‌شود (time out) درسنین ۲تا۴ سالگی زیاد کارآمد هست. 

این روش به این ترتیب هست که بلافاصله در زمان بدرفتاری، کودک به نقطه‌ای از منزل (گوشه خانه، دستشویی یا پله‌ها، راه پله داخل منزل) هدایت می‌شود و بر روی صندلی یا زمین برای مدت کوتاهی می‌نشیند.

تنبیه باید معقول باانجام گرفت 

 (time out) درسنین ۲تا۴ سالگی زیاد کارآمدهست

 

نکات حیاتیی که دراین روش تنبیه باید به یاد داشته باشیم در اثرگذاری این روش زیاد مفید هست.

شما باید  ازقبل محل موردنظر را مشخص کـــرده باشید، تا بتوانید سریع عمل کنید و قبل از اجرای تنبیه کودک باید بداند علت این کار شما چیست. جایی که برای اینکار انتخاب انجام گرفته نباید اتاق خواب بچه یا محیطی جذاب باانجام گرفت که بچه حس تنبیه انجام گرفتن را نداشته باانجام گرفت. باید بلافاصله تصویرش العکل نشان دهید نه اینکه مدتی از زمان کار بد کودک بگذرد بعد تنبیه را اجرا کنید.

معمولا هیچ کودکی با میل خودش به این مکان نمی‌رود، اگرکودک بامیل خود نرفت، او را به آرامی به محل هدایت کنید. درصورت مقاومت او را از پشت بغل کـــرده به محل مورد نظر ببرید. در همه این مراحل خونسرد ولی جدی باشید. کودک حق داشتن هیچ وسیله‌ای باخود ندارد. تا زمانی که اجازه ندادید نباید ازمحل خارج شود. درصورت خروج باید بازگردانده شود تا زمان تنبیه‌اش به پایان برسد. طول مدت تنبیه یک دقیقه به ازای هر یک سال سن اوست. (سه سالگی سه دقیقه) درپایان مدت تبعید توجهی به او نکنید به خصوص به کودکان زیر ۴ سال که حتما گریه وزاری خواهندکـــرد. امدر ۴ سالگی سکوت یکی ازشروط این تنبیه هست.اگر حضور شما باعث لجگیم می‌شود ازجلوی چشم اودور شوید.

اگراین روش پاسخگو نبود از روش محرومیت هستفاده کنید. (محروم انجام گرفتن بچه از یکی از وسایل مورد علاقه یا انجام گیم‌ای که دوست دارد برای یک مدت محدود).

اگر خواهر یا برادری او را مسخره کـــرد این روش برای او هم باید اجرا شود. اگر این روش پاسخگو بود می‌توانید خارج از منزل هم آن را اعمال کنید. قاعده ۵  تشویق یک تنبیه را فراموش نکنید. اگر در طول روز نتوانستید  ۵ نکته مثبت در او پیدا و تشویقش کنید بهتر هست از تنبیه در آن روز صرف نظر کنید.

پرت کـــردن حواس و بی‌محلی به بچه‌ها در سنین پایین‌تر، مثلا اوایل دو سالگی پاسخگو خواهد بود. در این موارد بهتر هست به کودک بی‌محلی کنید و محلی را که او در حال جیغ و داد و الم شنگه هست ترک کنید و به او بگویید زمانی که آرام انجام گرفت با او این حرف می‌خانومید.

تنبیه باید معقول باانجام گرفت 

 برای نه گفتن کمی تامل کنید

نه گفتن یا ابراز عدم رضایت یک روش دیگر برای جلوگیری از انجام رفتار نامعقول کودک هست. خیلی مواقع گفتن نه به بچه‌ها دشوار و دشوار هست و اکثر والدین توان شنیدن گریه‌های کودک خود را ندارند با نخستین صدای فریاد آنها از موضع خود کوتاه می‌آیند و خوهسته فرخانومد را می‌پذیرند.

این روش تنها در لحظه حال ممکن هست کودک را ساکت کند اما در شخصیت بچه تاثیر نیکوی نخواهد داشت. کودکان تا دو سالگی نیازهای خاصی ندارند که برآورده انجام گرفتن آنها دشوار باانجام گرفت و لازم به نه گفتن باانجام گرفت. اما بعد از دو سالگی این روش باید به عنوان یک روش تنبیهی به کار برده شود تا هم شما هم فرخانومدتان احساس آسودهی و خوشنودی داشته باشید.

«نه»گفتن

برای این روش تعداد راهکار وجود دارد.

برای نه گفتن کمی تامل کنید، تایمی مطمئن انجام گرفتید تصمیم درستی گرفتید آن را اجرا کنید. در بعضی مواقع والدین متوجه می‌شوند اشتباه تصمیم گرفته‌اند و در واقع نه را جای اشتباهی به کار برده‌اند، در این موارد باید نخست در موضع خود بمانند و بعد از فروکش کـــردن بحران صریح و شفاف برای بچه‌ها تو ضیح بدهند.

برای گفتن نه باید به کودک نزدیک انجام گرفت و با صدای معمولی بدون داد زدن و خنده این کار را انجام داد. برای تاکید افزایش تنها می‌توان از انگشت یا حرکت دست هستفاده کـــرد.

در برخی موارد می‌توان این نه‌ها را به بله تبدیل کـــرد. به این صورت که اگر در یک لحظه نمی‌خواهید چیزی را به بچه بدهید برای او شرط بگذارید که اگر وسایلش را جمع کند می‌تواند دومین بستنی را بخورد و یا اگر در منزل ۵کار نیکو انجام دهد می‌تواند اسباب گیم مورد علاقه‌اش را بخرد.

هدایت فیزیکی راه دیگری هست که می‌توانید به عنوان تنبیه برای بچه هستفاده کنید، بدون اعمال خشونت او را با آرامش به سمت دیگری هدایت کنید دستش را بگیرید یا از پشت او را هدایت کنید تا از محل مشکل ساز به مکان دیگری مثل ماشین یا اتاق خوابش برود.

یک مورد دیگر مخاطب قرار ندادن بچه ههست. این کار به این دلیل هست که خردسالان درکی از نیکو و بد بودن ندارند و فقط جهت رضایت و خشنودی والدین کاری را انجام می‌دهند.

تنبیه باید معقول باانجام گرفت 

 از چهار سالگی به بعد به تدریج کودکان می‌توانند درکی از مفاهیم علت و معلول داشته باشند

در مورد تشویق چیزی که در ابتدا به ذهن خطور می‌کند جایزه مادی هست. در صورتی که این کار در مورد کودکان زیر۵ سال جز آخرین راه حل ههست.

کودکان زیر ۶ سال درک انتزاعی ندارند و قادر به تجزیه تحلیل و هستدلال و منطق نیستند. بنابراین تنها راه تعلیم دادن به آن‌ها از راه تکرار زیاد هست. اگر به کودکی بگویید به خیابان نرو چون ماشین به تو می‌خانومد او هرگز نخواهد فهمید منظور شما چیست. بلکه باید انقدر این عمل را تکرار کنید و او را از خیابان دور کنید تا یاد بگیرد. باید بدانید که افزایش توانایی‌های کودک از راه همین تکرار شکل می‌گیرد. به همین دلیل در مواقعی که کودک کار نادرستی می‌کند تنبیه به هیچ وجه موثر نخواهد بود.

 

برای کودکان یک بار و دوبار تکرار بی‌فایده هست، تصور کنید می‌خواهید زبان چینی را بیاموزید باید هزاران بار تکرار کنید تا یاد بگیرید. در مورد بچه‌ها هم دهستان همین هست آنقدر باید دفعات تکرار زیاد باانجام گرفت تا در ذهنش نهادینه شود. در این موارد خونسردی و صرف حوصله زیاد زیاد مورد نیاز هست.

از چهار سالگی به بعد به تدریج کودکان می‌توانند درکی از مفاهیم علت و معلول داشته باشند. مثلا اگر دستم به اجاق گاز بخورد می‌سوزد و… در این سن وظیفه پدر مادر این هست که او را با نتیجه کارهای بد آشنا کنند، به او بیاموخانومد که در صورت انجام هر کار نیکو چه پاداشی خواهد گرفت.

 روش‌های تشویق و تنبیه

تشویق یا تقویت کـــردن در این روش علاوه بر تشویق‌های مثبت نوعی یادگیری از طریق تشویق یا تقویت منفی هم داریم. به این صورت که با حذف یک مسئله ناخوشایند عمل یا رفتاری تقویت می‌شود.

بی‌محلی کـــردن

اصل حیاتی در این رابطه خشمگین نانجام گرفتن هست. بهترین روش برای از بین بردن تقریبا پایانی بدرفتاریهای غیر تهاجمی، بی‌محلی کـــردن مطلق هست. در این روش باید با آرامش کودک را دعوت کـــرد از کارش دست بکانجام گرفت (در این مورد معمولا کارهایی مثل گریه و زاری و نق زدن و بهانه گیری هست) باید هر گونه ارتباط کلامی و شنیداری را از کودک دریغ کـــرد تا زمانی که آرام شود. حتی اگر یک ساعت طول بکانجام گرفت. با این روش بچه‌ها ظرف یک تا دو هفته نق زدن و بهانه گیری را ترک می‌کنند.

تنبیه کـــردن

پیش از این نقل کرد انجام گرفت که تنبیه بدنی از نظر علمی آقاود انجام گرفته ولی سه روش دیگر جایگزین آن انجام گرفته هست.

محرومیت از امتیاز خاص، بیگاری کشیدن (انجام برخی کارهای نامطلوب برای کودک ولی معقول سن او، مثل تمیز کـــردن کف آشپزخانه در صورتی که آن را کثیف کـــرده برای بچه۵ساله)، تبعید کـــردن یا time out که پیش‌تر به آن اشاره انجام گرفت.

همه آنچه باید درباره
 

بهترین روش برای از بین بردن تقریبا پایانی بدرفتاریهای غیر تهاجمی، بی‌محلی کـــردن مطلق هست

در پایان باید به این نکته اشاره کـــرد که ممکن هست این روش‌ها روی همه کودکان به شکل یکسان پاسخگو نباانجام گرفت و برای کسی پیش بیاید که ابداً هیچ یک از روشهای تنبیه بالا برایش کافی نیست. در این صورت والدین فقط باید خونسرد باشند و بدانند همه دوران‌های پر بحران کودکان به اقتضای سنشان تغییر می‌کند و خیلی سریع می‌گذرد. حفظ خونسردی، خشمگین نانجام گرفتن، تحمل زیاد و ابراز عشق بی‌دریغ به بچه‌ها در گذراندن بحران‌ها خیلی موثر هست. در کنار هم اینها والدین می‌توانند از مشاوران و روان‌شناسان این حوزه کمک بگیرند و زیادی از مشکلات کودک خود را با آن‌ها حل کنند.